Etykiety efektywności energetycznej

Od wielu lat podnoszenie efektywności energetycznej jest priorytetowym działaniem Unii Europejskiej. Jedno z narzędzi służących temu celowi to system łączący etykiety energetyczne oraz tzw. ekoprojekt czyli unijne przepisy o minimalnych wymogach efektywności produktów.

Czym jest etykieta

Etykietę energetyczną do przepisów unijnych wprowadziła dyrektywa 92/75/EWG[1] (ang. Energy Labeling Directive, dyrektywaELD) w 1993 r. Określiła ona zasady znakowania poszczególnych grup sprzętu oraz obowiązki producentów i sprzedawców sprzętu. Jeszcze inne przepisy określają etykietownie samochodów, opon, czy budynków. W ostatnim przypadku etykieta znana jest jako świadectwo charakterystyki. 

Unijne etykiety pokazują wydajność energetyczną za pomocą kolorów i przyporządkowanej im skali liter. Sprzęt najmniej oszczędny jest zaklasyfikowany do energetycznej klasy G oznaczonej czerwonym paskiem, natomiast ten najbardziej wydajny do klasy A z paskiem zielonym. Oprócz zużycia energii skala może pokazywać inne parametry istotne dla danego produktu, np. zużycie CO2 lub efektywność paliwową.

Ten prosty przekaz pozwala konsumentom na łatwe i szybkie porównanie wydajności produktów bez konieczności analizy poszczególnych parametrów. Wspólna etykieta wiąże się także z jednakowymi w całej Unii zasadami pomiaru danych parametrów urządzeń. Producenci wprowadzający na rynek nowe produkty muszą poddać je laboratoryjnym testom w oparciu o konkretną normę. W ten sposób konsument ma pewność, że wszystkie modele na rynku zostały sprawdzone w oparciu o te same kryteria.

Wyjątkiem są certyfikaty energetyczne budynków, które w Polsce mają skalę opartą na wartości zapotrzebowania na energię pierwotną[2]. Jej parametry są oceniane indywidualnie przez audytorów energetycznych, a nie producentów. Nie występuje tu także skala A-G. W efekcie, kupując mieszkanie z certyfikatem energetycznym, nikt nie jest w stanie ocenić, czy faktycznie jest ono najoszczędniejsze.

 

Etykiety energetyczne AGD

Na podstawie wspomnianej wcześniej dyrektywy odpowiednie przepisy wykonawcze wprowadziły etykietę energetyczną dla ośmiu grup produktów:

  • chłodziarek,
  • pralek, suszarek oraz pralkosuszarek
  • zmywarek
  • piekarników kuchennych,
  • źródeł światła,
  • klimatyzatorów.

Dyrektywę 92/75/EWG zastąpiono dyrektywą 2010/30/UE[3]. W myśl artykułu 1 objęła ona „produkty związane z energią, wywierające znaczący bezpośredni lub pośredni wpływ na zużycie energii" Oznacza to znaczące poszerzenie grupy produktów objętych obowiązkiem etykietowania. W przyszłości etykiety będą mogły być wydawane np. do drzwi, materiałów izolacyjnych czy okien. Sama dyrektywa„ustanawia ramy dla harmonizacji krajowych przepisów dotyczących informacji dla użytkownika końcowego, w szczególności w formie etykiet oraz standardowych informacji o produkcie, dotyczącej zużycia energii i w miarę potrzeb innych podstawowych zasobów podczas użytkowania oraz informacji dodatkowych o niektórych produktach związanych z energią, umożliwiając tym samym użytkownikom końcowym wybór bardziej efektywnych produktów"

W oparciu o dyrektywę Komisja Europejska wydaje akty delegowane dla danej grupy produktowej pod warunkiem że „produkty te mają znaczący potencjał w odniesieniu do oszczędności energii oraz, w stosownych przypadkach, innych podstawowych zasobów". Przepisy te obowiązują bezpośrednio w każdym kraju członkowskim i nie wymagają implementacji.

Ważną zmianą jest możliwość rozszerzenia skali A-G o trzy dodatkowe klasy A+, A++ oraz A+++ dla najbardziej efektywnych produktów. Do odróżnienia nowych etykiet zastosowano bardziej przejrzysty wygląd graficzny. Ułatwiono też przekazywanie informacji, zastępując zapisy w różnych językach obrazkami. Producenci są zobowiązani do zadeklarowania na etykiecie poziomu hałasu. Od początku 2012 r. obowiązują nowe etykiety energetyczne na chłodziarki, pralki, zmywarki, klimatyzatory oraz telewizory. Sprzęt ze starym oznakowaniem tych kategorii można sprzedawać do wyczerpania zapasów, pod warunkiem że został on wprowadzony na rynek przed 31 grudnia 2011 r.

Dyrektywa o etykietowaniu zapewnia jasny podział obowiązków. Są one szczegółowo precyzowane w każdym z aktów delegowanych. Dostawcy, czyli producenci i importerzy, odpowiadają za dostarczenie urządzenia z nadrukowaną na nim etykietą, która uwzględnia format oraz tzw. kartę produktu, zwierającą jego dokładne parametry określone w konkretnym akcie delegowanym dla danej grupy produktowej. Zobowiązani są także do sporządzania oraz przechowywania dokumentacji technicznej danego modelu, a także udostępniania jej na żądanie inspekcji handlowej (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta, UOKiK). Obowiązkiem dystrybutorów i sprzedawców jest eksponowanie etykiety na urządzeniu w punkcie sprzedaży.

W przypadkach gdy konsument nie jest w stanie zobaczyć oferowanego produktu np. dokonuje zakupu przez internet, dystrybutor powinien przekazać mu informacje zgodne z danymi zawartymi w karcie produktu oraz etykiecie energetycznej.

Od kwietnia 2012 r. każda reklama musi zawierać oznaczenie klasy efektywności energetycznej, jeśli promowany towar nawiązuje w swojej treści do zużycia energii. Dodatkowo dystrybutor ma zapewnić, by wszelkie materiały promocyjne konkretnego modelu, które opisują jego szczegółowe parametry techniczne, zawierały oznaczenie klasy efektywności energetycznej tego modelu.

W Polsce dyrektywa o etykietowaniu (w oparciu o dyrektywę 92/75/EWG) została implementowana ustawą Prawo energetyczne[4]. Zgodnie z jej zapisem, sankcje za podawanie nieprawdziwych informacji na etykiecie wymierza Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE) i mogą one sięgać nawet 15% przychodów przedsiębiorstwa. Szczegółowe zasady etykietowania poszczególnych grup sprzętów gospodarstwa domowego reguluje stosowne rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie stosowania etykiet z roku 2005[5]. Krajowy system etykietowania jest mało przejrzysty. Dlatego też Ministerstwo Gospodarki zdecydowało się na przygotowanie oddzielnej ustawy, która będzie implementowała przepisy nowej dyrektywy 2010/30/UE. Pod koniec 2011 r. powstał projekt ustawy o etykietowaniu produktów związanych z energią[6]. Ustawa powinna wejść w życie w połowie 2012 r. Celem nowych zapisów jest stworzenie dobrego systemu monitoringu oraz wyeliminowanie dotychczasowej dwuznaczności w interpretacji. Organem odpowiedzialnym za kontrolowanie pozostaje nadal UOKiK. Urząd będzie także decydował o wycofaniu danego produktu z rynku w przypadku niespełniania wymogu poprawności etykiety. Ponadto przepisy upoważniają UOKiK do przeprowadzania kontroli w przedsiębiorstwach w związku z weryfikacją poprawności etykiet. Za naruszenie przepisów będzie wymierzana kara grzywny. Projekt ustawy wprowadza także obowiązki dla dostawców i dystrybutorów zdefiniowane w nowej dyrektywie i aktach delegowanych. System monitoringu zakłada regularną wyrywkową kontrolę i testy wybranych modeli urządzeń. Szacowany koszt całego systemu monitoringu to kilka milionów złotych rocznie.

Sukces etykiet energetycznych w branży AGD sprawił, że w ostatnich latach słynne Buy best, buy A jest powoli przenoszone na inne sektory, np. oponiarski, motoryzacyjny i budownictwa. Z kolei w przypadku samego AGD etykiety sprawiły, że w ciągu 10 lat klasa A jest już najmniej wydajna w niektórych grupach produktowych. Wszystkie te zmiany wiążą się ze zmianami przepisów oraz nowymi obowiązkami dotyczącymi m.in. producentów, sprzedawców, dealerów czy agencji reklamowych.

 

Etykiety energetyczne - opony

Etykietowanie opon reguluje unijne rozporządzenie w sprawie etykietowania opon z 2009 r.[7] Nowe obowiązki zaczną obowiązywać dla tej grupy produktów w Polsce od 1 listopada 2012 r. Ich celem jest zwiększenie bezpieczeństwa oraz efektywności ekonomicznej i środowiskowej transportu drogowego. Promują opony pozwalające na mniejsze zużycia paliwa, bezpieczniejsze i emitujące mniej hałasu. Dokumenty ustalają sposób informowania o parametrach za pomocą oznakowania. Ma to umożliwić potencjalnemu konsumentowi świadome wybranie odpowiedniego produktu.

Etykieta energetyczna na opony jest pierwszą, która nie dotyczy urządzeń elektrycznych. Oznacza to, że skali A-G podporządkowana jest tym razem tzw. efektywność paliwowa. Mówi ona, ile paliwa można zaoszczędzić na mniejszym oporze toczenia oraz o klasie przyczepności na mokrej nawierzchni.

Dostawcy opon muszą zamieścić naklejkę z etykietą wskazującą klasę efektywności paliwowej, klasę i wartość pomiarową zewnętrznego hałasu toczenia oraz klasę przyczepności na mokrej nawierzchni. Powinni umieszczać wspomniane parametry także w technicznych materiałach promocyjnych, w tym na swoich stronach internetowych. Dodatkowo przez okres pięciu lat mają obowiązek przechowywać szczegółową dokumentację techniczną pozwalającą na sprawdzenie prawdziwości informacji zamieszczonych na etykiecie.

Dystrybutorzy natomiast mają zapewnić, aby w punkcie sprzedaży etykieta była widoczna. W przypadku gdy opony przeznaczone na sprzedaż nie są widoczne dla użytkowników końcowych (np. sprzedaż przez internet), mają obowiązek dostarczyć użytkownikom końcowym informacje o parametrach zawartych w etykiecie. W podstawowych grupach opon (C1, C2 i C3) dystrybutorzy podają wartości parametrów z etykiety także na rachunkach wystawianych użytkownikowi końcowemu przy zakupie opon lub podają je wraz z tym rachunkami.

Nowe przepisy mówią, że od listopada opony powinny być opatrzone etykietą. Dotyczy to jednak tylko opon wyprodukowanych po 1 lipca 2012r. Oznacza to, że opony wyprodukowane do końca czerwca będą mogły być sprzedawane bez etykiety aż do wyczerpania zapasów, także po 1 listopada.

Kary za brak etykiety lub błędne parametry będą określane w oparciu o przepisy dotyczące zasad wprowadzenia towarów na rynek unijny. W przypadku Polski jest to ustawa o ocenie zgodności. Rażące złamanie tych zasad może oznaczać nawet obowiązek wycofania towaru rynku lub poniesienie kary grzywny.

 

Etykiety energetyczne - samochody

W przypadku nowych samochodów zasady etykietowania określa dyrektywa z 1999 r. o dostępności dla konsumentów informacji o zużyciu paliwa i emisji CO2[8] w sprzedawanych lub leasingowanych samochodach osobowych.

Dokument określa sposób dołączenia lub wystawienia etykiety obok każdego nowego modelu samochodu osobowego w punkcie sprzedaży. Przy każdej marce samochodu powinien być wystawiany plakat (lub innego rodzaju ekspozycja) z wykazem danych dotyczących oficjalnego zużycia paliwa i oficjalnych wartości emisji CO2.

Przepisy etykietowania aut implementuje do prawa polskiego ustawa Prawo ochrony środowiska[9] oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki z 2004 r. w sprawie produktów objętych obowiązkiem zaopatrzenia w informacje istotne z punktu widzenia ochrony środowiska[10]. Kontrolę nad poprawnością stosowania tych przepisów sprawuje UOKiK.

 

Budynki

Certyfikat energetyczny jest dokumentem określającym jakość budynku lub mieszkania z punktu widzenia zużycia energii. W świetle przepisów dyrektywy 2002/91/WE[11] oraz przepisów ustawy z 2007 r.[12] certyfikat energetyczny powinien mieć każdy budynek, zarówno nowy, jak i starszy.  Świadectwo charakterystyki energetycznej budynku ważne jest 10 lat. Dla każdego budynku oddawanego do użytkowania oraz budynku podlegającego zbyciu lub wynajmowi powinna być ustalona w formie świadectwa jego charakterystyka energetyczna. Ma ona określać poziom energii wyrażony w kWh/m2/rok niezbędny do zaspokojenia różnych potrzeb związanych z użytkowaniem budynku. Certyfikat energetyczny mogą sporządzać upoważnieni specjaliści z branży budowlanej i instalacyjnej mający ważne uprawnienia do projektowania w budownictwie, absolwenci kierunkowych studiów podyplomowych organizowanych przez wyższe uczelnie oraz absolwenci specjalistycznych kursów.

 

Etykiety na świecie

Unijny system etykiet energetycznych zdobył uznanie także w innych krajach. Na całym świecie stosuje go już ponad 60 państw[13]. Są wśród nich niemal wszyscy członkowie OECD oraz BRIC (Brazylia, Rosja, Indie i Chiny). Przyjęte systemy są zazwyczaj tym bliższe unijnym, im większe wzajemne powiązania handlowe. W ciągu ostatnich trzech lat etykiety energetyczne wprowadziły m.in. Rosja (w 2009 r.) oraz Ukraina (w 2011 r.). Najszerzej są stosowane dla tych grup AGD, które zużywają najwięcej energii, czyli lodówek, zamrażarek, klimatyzatorów, bojlerów, lamp czy pralek. Pomimo znacznej różnorodności etykiety można podzielić na dwa rodzaje: uznaniowe oraz porównawcze. Te pierwsze mają zwykle charakter dobrowolny i są zazwyczaj przyznawane produktom, które należą do najefektywniejszej klasy energetycznej. Przykładem takich etykiet są np. Eco label, czy Energy Star w USA. Niestety, podają one zbyt mało informacji, aby umożliwić konsumentom porównywanie różnych modeli. Drugi rodzaj etykiet zawiera natomiast skalę klas energetycznych. Pozwala to kupującym ocenić efektywność energetyczną urządzeń. Etykiety porównawcze są zazwyczaj obowiązkowe. Cechą wspólną wszystkich etykiet jest ich zharmonizowany charakter oraz obowiązek dokonywania testów parametrów na podstawie wspólnych i jednolitych zasad.

Postępujący rozwój systemów etykiet na całym świecie, a także systematyczne rozszerzanie zakresu grup produktowych objętych unijnymi etykietami dowodzą efektywności tego narzędzia w podnoszeniu oszczędności energii. W Polsce w najbliższym czasie możemy się spodziewać ich wprowadzenia dla suszarek do ubrań, odkurzaczy, podgrzewaczy do wody czy ekspresów do kawy. W dalszej perspektywie z pewnością obejmą produkty niekorzystające bezpośrednio z prądu, np. okna lub styropian do izolacji budynków.

 

Radosław Maj

CECED POLSKA, Europejskie Stowarzyszenie Producentów AGD

artykuł ukazał się w miesięczniku EuroInfo

 

 

 

 


[1] Dyrektywa Rady 92/75/EWG z dnia 22 września 1992 r. w sprawie wskazania przez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez urządzenia gospodarstwa domowego.

[2] Energia pierwotna jako wskaźnik EP w świadectwie charakterystyki energetycznej określa ilość energii wydobytej u źródła i potrzebnej do pokrycia zapotrzebowania na ogrzanie domu, przygotowanie ciepłej wody użytkowej, wentylację mechaniczną klimatyzację.

[3] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/30/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie wskazania przez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez produkty związane z energią (Dz. Urz. UE L 153 z 18.6.2010).

[4] Ustawa Prawo energetyczne z dn. 10 kwietnia 1997 r. (DzU 1997 nr 54, poz. 348 z późn. zm.).

[5] Rozporządzenie Ministra Pracy i Gospodarki z dn. 20 maja 2005 r. w sprawie wymagań dotyczących dokumentacji technicznej, stosowania etykiet i charakterystyk technicznych oraz wzorów etykiet dla urządzeń (DzU 2005 nr 98, poz. 825).

[6] Projekt ustawy o etykietowaniu energetycznych produktów związanych z energią z dn. 14 listopada 2011 r., http://legislacja.rcl.gov.pl/.

[7] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie etykietowania opon pod kątem efektywności paliwowej i innych zasadniczych parametrów (Dz. Urz. UE L 342 z 22.12.2009).

[8] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1999/94/WE z dnia 13 grudnia 1999 r. odnosząca się do dostępności dla konsumentów informacji o zużyciu paliwa i emisjach CO2 w odniesieniu do obrotu nowymi samochodami osobowymi (Dz. Urz. UE L 12 z 18.1.2000).

[9] Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (DzU 2001 nr 62, poz. 627).

[10] Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 28 grudnia 2004 r. w sprawie produktów objętych obowiązkiem zaopatrzenia w informacje istotne z punktu widzenia ochrony środowiska (DzU 2005 nr 6, poz. 40).

[11] Dyrektywa 2002/91/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Dz. Urz. UE L z 4.1.2003).

[12] Ustawa z dnia 19 września 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane (DzU nr 191, poz. 1373).

[13] L. Harrington, Energy Labelling and Standard Programs Throughout the World, Australia 2004.