Archiwum aktualności

Raport NIK o elektroodpadach / ZSEE

nik logo.png

NIK opublikował dziś raport oceniający system gospodarowania elektroodpadami w Polsce. Główne wnioski to zbyt słaby nadzór oraz nieprzestrzegania ustawowych minimalnych standardów przez zakłady przetwarzania. Raport potwierdza powtarzane od wielu lat zastrzeżenia CECED Polska. W naszej ocenie rozwiązaniem jest postulowany od kilku lat minitoring systemu. "Podmioty zajmujące się zbieraniem i przetwarzaniem, nie przestrzegają przepisów w zakresie swojej działalności. Brakuje standardów przetwarzania elektroodpadów, a system sprawozdawczy o ZSEE nie jest źródłem rzetelnych i wiarygodnych danych." 

 

 

 

Wybrane fragmenty z raportu NIK "System zarządzania zużytym sprzętem  elektrycznym i elektronicznym. Od 1 stycznia 2014 r. do 16 stycznia 2017 r."

 

W systemie zarządzania zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym (ZSEE) występują poważne problemy:

  • „szara strefa”, czyli nieprofesjonalny demontaż zebranego zużytego sprzętu, w prymitywnych warunkach poza zakładami przetwarzania (najczęściej w punktach skupu złomu) lub w zakładach przetwarzania  o niskim standardzie technologicznym
  • problem z rzeczywistym ustaleniem poziomów zbierania, odzysku  oraz przygotowania do ponownego użycia i recyklingu zużytego sprzętu:  ok. 40% obiegu ZSEE odbywa się na podstawie fałszywej dokumentacji; nie wszyscy przedsiębiorcy wywiązują się z obowiązku sprawozdawczego
  • brak rozwiązao prawnych mających na celu zapobieganie oszustwom
  • brak efektywnego nadzoru nad funkcjonowaniem systemu gospodarowania zużytym sprzętem

 

Główny Inspektor:

– nie posiadał narzędzi, które umożliwiłyby mu sprawowanie  bieżącego nadzoru nad wykonywaniem przez podmioty funkcjonujące  w systemie zarządzania ZSEE obowiązku sprawozdawczego

– nie dysponował danymi o podmiotach zobowiązanych do złożenia  za 2014 r. i 2015 r. sprawozdao wynikających z przepisów o zużytym sprzęcie W związku z tym, nie było możliwe ustalenie, czy wszystkie zobowiązane podmioty wywiązały się z obowiązku sprawozdawczego.

Z rocznych raportów o funkcjonowaniu systemu gospodarki ZSEE  za 2014 r. i 2015 r. wynika, że GIOŚ nie otrzymuje rocznie (wg jego szacunku) ok. 12 tys. sprawozdao, o których mowa w przepisach  o ZSEE, oraz że najwięcej sprawozdao nie złożyli za te lata zbierający ZSEE.

 

Główny Inspektor w 2010 r. wydał Wytyczne do przeprowadzania  przez Inspekcję Ochrony Środowiska kontroli zakładów przetwarzania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, jednak nie wywiązywał się z ustawowego obowiązku kontroli ich przestrzegania. Wytyczne  nie zostały zaktualizowane pomimo wejścia w życie od 1 stycznia 2016 r. nowej ustawy o ZSEE. Nie dostosowywano ich również do zmieniających się przepisów wykonawczych.

WIOŚ kontrolując zakłady przetwarzania nie stosowały się do tych wytycznych, m.in.:

– nie weryfikowały faktur za wykonaną usługę przetworzenia ZSEE  wraz z zaświadczeniami o zużytym sprzęcie w celu wyeliminowania tzw. „handlu kwitami”,

– nie kontrolowały faktycznych możliwości technologicznych zakładu  w zakresie przetwarzania ZSEE, 

– nie kontrolowały prawidłowości prowadzenia demontażu ZSEE,

– nie przeprowadzały kontroli krzyżowych, dzięki którym możliwe jest wykrycie nieprawidłowości we wzajemnych relacjach pomiędzy uczestnikami łaocucha przetwarzania zużytego sprzętu.

 

Z obowiązku informowania WIOŚ o zakresie podjętych i zrealizowanych działao eliminujących wskazane w zarządzeniach pokontrolnych naruszenia nie wywiązywało się 5,4% podmiotów (objętych badaniem  w ramach kontroli NIK), 14,3% informowało nieterminowo, a 10% niezgodnie z prawdą.  Opóźnienia w przekazywaniu informacji o zakresie wykonania zarządzeo pokontrolnych wynosiły od kilku do 282 dni. 

W żadnym badanym przypadku nieterminowego złożenia tej informacji wojewódzkie inspektoraty nie podjęły działao w celu ukarania sprawcy tego wykroczenia. Karę grzywny w drodze mandatu karnego nałożono na 17% podmiotów, które nie złożyły informacji o zakresie wykonania zarządzenia pokontrolnego oraz na 63% podmiotów, które niezgodnie  z prawdą poinformowały o wykonaniu zarządzeo pokontrolnych.   Realizację zarządzeo pokontrolnych weryfikowano w zakładach przetwarzania w trakcie corocznych kontroli w zakresie przestrzegania przepisów o zużytym sprzęcie. W pozostałych podmiotach nie prowadzono kontroli sprawdzających realizację zarządzeo pokontrolnych.

 

Inspektorzy WIOŚ w wielu przypadkach (m.in. za nieprawidłowości  w ewidencjonowaniu odpadów oraz niezłożenie do Głównego Inspektora wniosku o wpis do rejestru GIOŚ), ze względu na rodzaj naruszenia  oraz stopieo szkodliwości czynu, odstępowali od wymierzenia kar w drodze mandatu karnego, poprzestając na pouczeniu.
 
W okresie objętym kontrolą zastosowano 358 pouczeo, natomiast grzywien  w drodze mandatu karnego wymierzono 78. 
 

W Inspekcji Ochrony Środowiska stosowano niejednolite podejście przy karaniu sprawców wykroczeo. Prowadząc działania pokontrolne, wojewódzkie inspektoraty często nie korzystały z przewidzianych prawem środków zmierzających do ukarania osób odpowiedzialnych za stwierdzone naruszenia wymogów ochrony środowiska.

 

 

Notatka prasowa NIK

Zarządzanie zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym nie jest prawidłowe. Podmioty zaangażowane w system gospodarowania zużytym sprzętem, w tym m.in. zajmujące się jego zbieraniem i przetwarzaniem, nie przestrzegają przepisów w zakresie swojej działalności. Brakuje standardów przetwarzania elektroodpadów, a system sprawozdawczy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym nie jest źródłem rzetelnych i wiarygodnych danych.

Częsta wymiana sprzętu elektrycznego i elektronicznego powoduje znaczny wzrost strumienia elektroodpadów, które ze względu na możliwą zawartość wielu niebezpiecznych substancji, stanowią ogromne zagrożenie dla środowiska naturalnego oraz dla zdrowia i życia ludzi. Świadomość tego, w dobie szybkiego postępu technicznego i technologicznego ma bardzo duże znaczenie.

Wpływ substancji niebezpiecznych w elektrośmieciach na środowisko i zdrowie ludzi

Ważne jest, aby zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego pozbywać się w prawidłowy sposób oddając go do podmiotów prowadzących działalność w zakresie zbierania ZSEE (np. do punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych), a nie pozostawiać go na dzikich wysypiskach śmieci lub w miejscach do tego nieprzeznaczonych (lasach czy śmietnikach osiedlowych). Istotne jest również właściwe przetworzenie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Niekorzystną dla środowiska praktyką jest nieprofesjonalny demontaż tego sprzętu, w prymitywnych warunkach poza zakładami przetwarzania (najczęściej w punktach skupu złomu) lub w zakładach przetwarzania o niskim standardzie technologicznym.

Dlaczego system zrządzania ZSEE nie funkcjonuje prawidłowo?

Większość objętych kontrolą podmiotów gospodarujących ZSEE nie przestrzegało przepisów o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Ponad połowa skontrolowanych przez WIOŚ na zlecenie NIK podmiotów prowadzących działalność w zakresie zbierania lub przetwarzania zużytego sprzętu nie spełniała warunków w zakresie właściwego wyposażenia, magazynowania i przetwarzania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Połowa skontrolowanych podmiotów zbierających ZSEE, niezgodnie z tą ustawą umieszczała zużyty sprzęt łącznie z innymi odpadami oraz zbierała niekompletny zużyty sprzęt lub części pochodzące ze zużytego sprzętu. Kontrole WIOŚ przeprowadzone u zbierających ZSEE nieujętych w rejestrze GIOŚ (w punktach skupu złomu) wykazały także m.in. przypadki nielegalnego demontażu zużytego sprzętu.

Większość podmiotów funkcjonujących w systemie zarządzania ZSEE nie wywiązywała się z obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów bądź wykonywała go niezgodnie ze stanem faktycznym. Poza tym znaczna ich część nie realizowała obowiązku sprawozdawczego polegającego na sporządzeniu i przedłożeniu Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska sprawozdań wynikających z przepisów o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektrycznym bądź wykonywała go nieterminowo lub nierzetelnie. Wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska w przypadku stwierdzenia tego typu nieprawidłowości często, uznając je za nieistotne, odstępowały od wymierzenia kary w drodze mandatu karnego, poprzestając na pouczeniu. Podmioty niewywiązujące się z obowiązku sprawozdawczego negatywnie wpływały na rzetelność i wiarygodność danych w systemie sprawozdawczym o ZSEE, które są podstawą do ustalenia poziomów zbierania, odzysku oraz przygotowania do ponownego użycia i recyklingu zużytego sprzętu.

Nadzór nad funkcjonowaniem systemu zarządzania ZSEE ze strony Inspekcji Ochrony Środowiska był niewystarczający. Główny Inspektor w 2010 r. wydał Wytyczne do przeprowadzania przez Inspekcję Ochrony Środowiska kontroli zakładów przetwarzania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, jednak nie kontrolował wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska w zakresie ich stosowania. Wytyczne te nie zostały zaktualizowane pomimo wejścia w życie od 1 stycznia 2016 r. nowej ustawy o ZSEE. Nie dostosowywano ich również do zmieniających się przepisów wykonawczych.

Wojewódzcy inspektorzy wywiązywali się z ustawowego obowiązku wykonywania corocznych kontroli w zakładach przetwarzających zużyty sprzęt, natomiast w innych podmiotach (głównie zbierających i prowadzących działalność w zakresie recyklingu), wykonujących działalność dotyczącą gospodarowania zużytym sprzętem, kontrole prowadzone były w ograniczonym zakresie. Prawdopodobieństwo objęcia kontrolą podmiotów funkcjonujących w systemie zarzadzania ZSEE, za wyjątkiem zakładów przetwarzania, było niewielkie.

Zarejestrowane podmioty zbierające ZSEEKontrole podmiotów zbierających i przetwarzających ZSEE były prowadzone powierzchownie, ograniczały się w zasadzie do weryfikacji spełnienia wymogów formalnych i technicznych. Wojewódzkie inspektoraty, kontrolując zakłady przetwarzania, nie przestrzegały Wytycznych do przeprowadzania przez Inspekcję Ochrony Środowiska kontroli zakładów przetwarzania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. WIOŚ nie przeprowadzały kontroli krzyżowych między wybranymi zakładami przetwarzania, a podmiotami dostarczającymi zebrany zużyty sprzęt i dokonującymi recyklingu lub odzysku odpadów wytworzonych ze zużytego sprzętu. Prowadząc działania pokontrolne, wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska często nie korzystały z przewidzianych prawem środków zmierzających do ukarania osób odpowiedzialnych za stwierdzone naruszenia wymogów ochrony środowiska. Stosowały niejednolite podejście przy karaniu sprawców wykroczeń.

Zarówno Główny Inspektor, jak i wojewodowie nie kontrolowali wojewódzkich inspektorów w zakresie realizacji zadań dotyczących kontroli podmiotów gospodarujących zużytym sprzętem. Organy te, z powodu, ich zadaniem, niejednoznacznego podziału pomiędzy nimi kompetencji kontrolnych wobec wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska, nie uznają się za właściwe do podejmowania takich kontroli.

Uwagi i wnioski NIK

W związku z ustaleniami kontroli NIK wnosi:

do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska o:

podniesienie jakości i skuteczności kontroli podmiotów działających w sektorze ZSEE, poprzez wydanie szczegółowych wytycznych dla Inspekcji Ochrony Środowiska określających sposób postępowania w trakcie realizacji kontroli w podmiotach gospodarujących zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym, uwzględniających konieczność przeprowadzania kontroli krzyżowych, oraz kontrolowanie stanu realizacji tych wytycznych;

do Ministra Środowiska o:

określenie w drodze rozporządzenia, na podstawie art. 33 ust. 3 i 4 ustawy z dnia z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2016 r. poz. 1987, ze zm.) wymagań dla procesów przetwarzania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego lub dla instalacji do przetwarzania tych odpadów oraz wymagań dla odpadów powstających w wyniku tych procesów.

Dla zapewnienia wyższej jakości i efektywności kontroli przedsiębiorstw funkcjonujących w systemie zarządzania ZSEE niezbędne jest skuteczny nadzór, który jest w stanie zapewnić kontrola wykonywania zadań określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 1688). W związku z różną interpretacją przez wojewodów i Głównego Inspektora Ochrony Środowiska przepisów dotyczących kontroli działalności wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska NIK wskazuje na potrzebę zapewnienia Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska skutecznych instrumentów umożliwiających kontrolę realizacji przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska zadań, o których mowa w powyższym przepisie, w tym kontroli w zakresie przestrzegania przepisów o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym.

Materiały audiowizualne dla radia, TV i portali internetowych >>